ABD, Çin’in NVIDIA Çiplerine Dolaylı Erişimini de Kısıtlıyor: 90 Günlük Süre Başladı

ABD, Çin’in NVIDIA Çiplerine Dolaylı Erişimini de Kısıtlıyor: 90 Günlük Süre Başladı
0

ABD yönetimi, gelişmiş yapay zeka işlemcilerine yönelik ihracat kontrollerini bulut bilişim altyapılarını da kapsayacak şekilde genişletiyor. Yeni düzenlemeyle NVIDIA gibi Amerikan şirketlerinin geliştirdiği ileri seviye çiplerin yalnızca fiziksel olarak Çin’e gönderilmesi değil, başka ülkelerdeki veri merkezleri üzerinden Çin merkezli şirketler tarafından uzaktan kullanılması da denetlenecek.

ABD Ticaret Bakanlığına bağlı Sanayi ve Güvenlik Bürosu (BIS) tarafından 16 Kasım 2026’da duyurulan düzenleme, belirli veri merkezlerine sağlanan yüksek kapasiteli işlem gücü için ihracat lisansı şartı getiriyor. Halihazırda Çin merkezli şirketlere bu kapsamda hizmet veren veri merkezlerinin ise faaliyetlerini sürdürebilmek için 90 gün içinde gerekli lisansı alması gerekecek.

Yeni kurallar yalnızca Çin’e yönelik hizmetlerle sınırlı değil. Singapur, Malezya, Tayland, Endonezya ve Brezilya’ya yapılacak belirli gelişmiş yarı iletken sevkiyatları da yeni lisans şartlarına tabi tutulacak.

ABD, bulut üzerinden çip kullanımını da kontrol edecek

ABD’nin mevcut ihracat kısıtlamaları, Çinli şirketlerin belirli gelişmiş NVIDIA işlemcilerini doğrudan satın almasını zaten sınırlandırıyor. Ancak şirketler, bu çipleri başka ülkelerdeki veri merkezlerinde kullanarak ihtiyaç duydukları hesaplama gücünü kiralayabiliyor.

Örneğin Çin merkezli bir yapay zeka şirketi, Singapur veya Malezya’daki bir bulut sağlayıcısından hizmet alarak gelişmiş NVIDIA GPU’ları üzerinde modellerini eğitebiliyor. Böylece işlemciler fiziksel olarak Çin’e gönderilmese bile Amerikan teknolojisinin sağladığı hesaplama kapasitesi Çinli şirketlerin kullanımına açılabiliyor.

BIS’in yeni düzenlemesi tam olarak bu yöntemi hedefliyor. Artık belirli kapasite sınırlarını aşan ve Çin, Makao veya ABD ihracat kontrol sistemindeki D:5 ülke grubunda bulunan şirketlere hizmet sağlayan yurt dışı veri merkezleri için lisans alınması gerekecek.

Düzenleme, ABD Hazine Bakanlığı ve Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyinin yönlendirmesiyle hazırlandı. Böylece ihracat kontrollerinin kapsamı, donanımın fiziksel olarak hangi ülkeye gönderildiğinin ötesine taşınarak işlem gücünün kim tarafından kullanıldığına da odaklanıyor.

12 milyon TPP sınırı aşılırsa lisans gerekecek

Yeni düzenlemenin en önemli teknik ölçütlerinden biri, toplam işlem performansını ifade eden TPP (Total Processing Performance) değeri.

Bir veri merkezinin veya birbirine bağlı veri merkezlerinin sağladığı toplam işlem performansı 12 milyon TPP eşiğini aşıyorsa ve bu kapasite Çin, Makao ya da D:5 kapsamındaki ülkelerde merkezlenen şirketlere sunuluyorsa ilgili donanım transferleri lisans şartına tabi olacak.

Burada yalnızca tek bir tesisin kapasitesi dikkate alınmıyor. Farklı fiziksel konumlarda bulunan ancak dijital altyapı üzerinden birbirine bağlanan veri merkezlerinin toplam performansı da hesaplamaya dahil ediliyor.

Kurallar, şirketlerin yalnızca doğrudan müşterilerini değil, müşterilerin sahiplik yapılarını ve nihai ana şirketlerini de incelemesini gerektiriyor. Böylece Çin merkezli bir şirketin başka bir ülkede kurduğu bağlı şirket veya aracı kuruluş üzerinden kısıtlamaları aşmasının önüne geçilmesi amaçlanıyor.

Veri merkezlerine 90 günlük geçiş süresi tanındı

Düzenleme yürürlüğe girmeden önce Çin merkezli şirketlere yüksek miktarda hesaplama gücü sağlayan yurt dışı veri merkezleri için geçiş süresi bulunuyor.

Bu işletmeler, hizmetlerini sürdürebilmek amacıyla düzenlemenin yürürlüğe girmesinden itibaren 90 gün içinde gerekli ABD ihracat lisansını almak zorunda olacak. Süre içinde izin alınmaması, ilerleyen dönemde yeni ihracat kısıtlamalarıyla karşılaşılmasına neden olabilecek.

Lisans başvuruları otomatik olarak onaylanmayacak; her başvuru ayrı ayrı değerlendirilecek. Bu nedenle mevcut hizmet sağlayıcılarının yalnızca teknik kapasite sınırlarını değil, müşterilerinin kimliğini ve kurumsal bağlantılarını da belgelendirmesi gerekecek.

Singapur ve dört ülkeye daha yeni ihracat şartı

ABD’nin yeni düzenlemesi, gelişmiş yarı iletkenlerin beş ülkeye ihracatını da kapsıyor:

  • Singapur
  • Malezya
  • Tayland
  • Endonezya
  • Brezilya

Bu ülkelere yapılacak belirli gelişmiş çip ihracatları, yeniden ihracatlar ve ülke içindeki transferler için lisans alınması gerekecek. ABD yönetimi, bu ülkeleri Amerikan teknolojisinin başka pazarlara yönlendirilmesi açısından normalden daha yüksek risk taşıyan bölgeler olarak değerlendiriyor.

Bununla birlikte ABD merkezli şirketler için bir istisna bulunuyor. Çiplerin nihai alıcısı ABD’de merkezlenmiş bir şirketse veya alıcının nihai ana şirketi ABD’de bulunuyorsa, belirlenen bildirim yükümlülüklerinin yerine getirilmesi koşuluyla söz konusu ülkelere yönelik yeni lisans şartı uygulanmayabilecek.

Düzenleme ayrıca çip üreticilerine, ihracatçılara ve veri merkezi işletmecilerine daha kapsamlı müşteri incelemesi sorumlulukları yüklüyor. Şirketlerin doğrudan ve dolaylı sahiplik ilişkilerini, nihai kullanıcıları ve işlemcilerin hangi amaçla kullanılacağını kontrol etmesi gerekecek.

Sosyal medya ve alışveriş platformları için istisna var

Yeni kurallar, her türlü yapay zeka kullanımını aynı kapsamda değerlendirmiyor. Çevrim içi alışveriş sitelerinde ürün öneren veya sosyal medya platformlarında içerikleri sıralayan ticari tavsiye sistemleri için ayrı bir istisna bulunuyor.

Belirlenen bildirim şartlarının karşılanması halinde bu sistemlerin kullandığı hesaplama kapasitesi, uzaktan erişim lisans zorunluluğunun dışında kalabilecek.

Ancak kullanıcı komutlarına yanıt olarak yeni metin, görsel, ses, video veya yazılım üreten yapay zeka modelleri bu istisnadan yararlanamayacak. Dolayısıyla üretken yapay zeka sistemlerinin eğitimi ve çalıştırılması için kullanılan yüksek kapasiteli altyapılar yeni denetimlerin kapsamında kalmaya devam edecek.

Megaspeed soruşturması yeni düzenlemenin arka planında

ABD’nin uzaktan erişim konusundaki adımı, Singapur merkezli bulut bilişim sağlayıcısı Megaspeed hakkında yürütülen incelemelerin ardından geldi.

NVIDIA ile ticari ilişkisi bulunan şirket, veri merkezlerindeki gelişmiş işlemcilerin kiralanması yoluyla müşterilerine yapay zeka hesaplama hizmetleri sunuyor. ABD makamları, gelişmiş NVIDIA çiplerinin ihracat kontrollerini ihlal edecek şekilde Çin’e yönlendirilmiş olabileceği şüphesiyle şirketi incelemeye aldı.

Soruşturmanın 2024 yılında başladığı, NVIDIA’nın ise Haziran 2025’te Megaspeed’i satış yapılmayacak şirketler listesine eklediği bildiriliyor. Megaspeed, 15 Kasım’da yaptığı açıklamada ABD ihracat kontrolleri dahil olmak üzere yürürlükteki yasa ve düzenlemelere uyduğunu belirtti.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, dört federal kurumun şirketin ticari kara listeye alınmasını desteklediğini, ancak bu konuda yetkili olan Ticaret Bakanlığının aynı yönde karar vermediğini açıkladı. Ticaret Bakanı Howard Lutnick de gelişmiş çiplerin Çin’e ulaşmasını önlemeye yönelik denetimler konusunda eleştirilerle karşı karşıya kaldı.

Başkan Donald Trump ise Lutnick’i görevden alma planı olmadığını söyledi. Megaspeed hakkındaki soruşturma ve kurumlar arasındaki görüş ayrılıkları, Washington yönetiminin çip ihracatı politikasında farklı yaklaşımların bulunduğunu gösteriyor.

Çin yönetiminden yeni kısıtlamalara tepki

ABD’nin kararı, Başkan Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in gerçekleştirmesi planlanan görüşmenin hemen öncesinde duyuruldu. İki liderin 19 Kasım 2026’da APEC zirvesi kapsamında Shenzhen’de bir araya gelmesi bekleniyor.

Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun, 17 Kasım’da yaptığı açıklamada yeni düzenlemeyi ekonomik baskı olarak nitelendirdi. Pekin yönetimi, kararın iki ülke arasında varılan mutabakatla bağdaşmadığını savunarak kendi çıkarlarını korumak için gerekli önlemleri alacağını bildirdi.

ABD Temsilciler Meclisi Çin Komitesi Başkanı John Moolenaar ise düzenlemeyi destekledi. Moolenaar, Amerikan teknolojilerine yönelik ihracat kontrollerinin üçüncü ülkeler üzerinden aşılmasına imkân tanıyan boşlukların kapatılması gerektiğini belirtti.

Biden döneminin küresel çip düzenlemesi de kaldırılıyor

Yeni kuralların bir diğer önemli sonucu, Joe Biden yönetimi döneminde hazırlanan küresel yapay zeka çipi ihracat düzenlemesinin resmen yürürlükten kaldırılması olacak.

Ocak 2025’te yayımlanan önceki sistem, ülkeleri farklı kategorilere ayırarak gelişmiş işlemcilere erişim konusunda çeşitli lisans ve kota şartları getiriyordu. Ancak bu düzenleme hiçbir zaman uygulanmadı. Ticaret Bakanlığı Mayıs 2025’te sistemi hayata geçirmeyeceğini ve yerine farklı bir yaklaşım hazırlayacağını açıklamıştı.

Yeni düzenleme, önceki sistemin yerini alırken ihracat denetimlerini veri merkezlerinin sağladığı hesaplama kapasitesi ve nihai kullanıcıların kimliği üzerinden yeniden şekillendiriyor. Ayrıca gelişmiş çiplerin yurt dışındaki üretim ve paketleme süreçlerine yönelik denetimler de sıkılaştırılıyor.

NVIDIA ise yeni kurallarla ilgili henüz bir açıklama yapmadı. Şirketin gelişmiş işlemcilerinin belirli ülkelere sevkiyatında ek lisans süreçleriyle karşılaşması bekleniyor.

Düzenleme ne zaman yürürlüğe girecek?

BIS tarafından açıklanan geçici nihai düzenlemenin 19 Kasım 2026’da Federal Register’da yayımlanarak yürürlüğe girmesi planlanıyor. Yayımlanmasının ardından kamuoyunun düzenlemeye ilişkin görüşlerini iletmesi için 60 günlük süre tanınacak.

ABD yönetimi, kuralları aşılmasına göz yuman ülkelere karşı ithalat kısıtlamaları, ilave lisans şartları ve ticari kara liste kararları gibi yaptırımları değerlendirebilecek. İhlallere karışan yabancı şirketler için geçici ihracat yasakları da uygulanabilecek.

Yeni sistem, NVIDIA gibi şirketlerin çip satışlarının yanı sıra bu işlemcilerin bulut üzerinden kimler tarafından kullanılabildiğini de ABD ihracat denetiminin bir parçası haline getiriyor. Böylece Çinli yapay zeka şirketlerinin üçüncü ülkelerdeki veri merkezlerinden yararlanarak gelişmiş Amerikan işlem gücüne erişmesi daha sıkı lisans koşullarına bağlanacak.

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir