Uyumadan Önce Telefon Kullanmak Sanıldığı Kadar Kötü Değil
Yatmadan hemen önce telefonla veya tabletle vakit geçirmek, uzun süredir uyku düşmanı olarak görülüyordu. Ancak Kanada’dan gelen yeni ve kapsamlı bir araştırma, bu yaygın inanışın yetişkinler için her zaman geçerli olmayabileceğini ortaya koyuyor.
Araştırmanın Temel Bulguları
-
Yaygın Bir Alışkanlık: Kanada genelinde 1.000’den fazla yetişkinle yapılan çalışmada, katılımcıların %80’inden fazlası son bir ayda yatmadan önce ekran kullandığını, neredeyse yarısı ise bunu her gece yaptığını bildirdi.
-
Şaşırtıcı Sonuçlar: Araştırmacılar, her gece düzenli olarak ekran kullananlar ile hiç kullanmayanların genel uyku kalitesinde neredeyse hiç fark olmadığını tespit etti.
-
Kullanım Sıklığına Göre Değişen Etkiler:
-
Her Gece Kullananlar: En iyi uyku zamanlamasına ve gündüz uyanıklık seviyelerine sahip olduklarını bildirdi.
-
Haftada 1 Kereden Az Kullananlar: En yüksek uyku düzeni ve uyku memnuniyetine sahip olduklarını belirtti.
-
Ara Sıra Kullananlar (Haftada 1’den Fazla, Ama Her Gece Değil): En kötü uyku sağlığı bu grupta gözlemlendi.
-
Uzman Görüşü ve Önemli Uyarılar
Uyku bozuklukları uzmanı Prof. Dr. Colleen Carney, bu sonuçların geçmişteki “mavi ışık” odaklı çalışmalardan farkını şu sözlerle açıklıyor:
-
“Yaş Faktörü Kritik:” Önceki çalışmalar, mavi ışığın etkisini değerlendirirken yaş, maruz kalma süresi ve yoğunluğu gibi faktörleri yeterince hesaba katmıyordu. Özellikle ergenlik dönemindeki gençlerin gözleri ışığa karşı daha hassastır ve akşamları aşırı mavi ışığa maruz kalmaktan kaçınmaları gerekir. Yaşlandıkça bu hassasiyet azalır.
-
“Nasıl Kullandığınız” Önemli: Carney, uykudan önce ekran kullanımının tek başına değil, içeriğin de çok önemli olduğunu vurguluyor. Rahatlatıcı bir meditasyon uygulaması kullanmak ile stres yaratan sosyal medya haber akışını okumak, uyku üzerinde tamamen zıt etkilere sahip olabilir.
Kendiniz Nasıl Test Edebilirsiniz? Profesör Carney’den Pratik Öneri:
Ekranların sizin uykunuzu gerçekten etkileyip etkilemediğini anlamak için basit bir test öneriyor:
-
Birinci Hafta (Referans): Uyku düzeninizi olduğu gibi sürdürün ve uykunuzu, uyku süresi, kalitesi ve sabah dinç uyanma gibi faktörleri göz önünde bulundurarak takip edin.
-
İkinci Hafta (Dijital Detoks): Yatmadan en az bir saat önce tüm cihazlarınızı kullanmayı bırakın. Bu hafta boyunca da uykunuzu aynı şekilde takip edin.
Cihazlardan erken uzaklaşmak kendinizi daha iyi hissetmenizi ve daha iyi uyumanızı sağladıysa, bu yeni bir alışkanlık haline getirilebilir. Eğer iki hafta arasında kayda değer bir fark görmüyorsanız, cihaz kullanımının sizin için sanıldığı gibi bir sorun olmadığı sonucuna varabilirsiniz.
Bu araştırma, uyku hijyeni konusunda kişiselleştirilmiş bir yaklaşımın önemini gösteriyor. Herkes için geçerli olan tek bir kural yerine, bireyin yaşı, alışkanlıkları ve ekran başında yaptığı aktiviteler, uyku kalitesini belirlemede daha kritik rol oynayabiliyor.
Kaynak: Lydi- Anne Vézina-Im ve ark., Yatma vakti ekran kullanımı ile yetişkinlerde uyku sağlığı arasındaki karmaşık ilişki, 2025- Uyku Sağlığı
